t/m 2022

Heden

Gouda bestaat natuurlijk al veel langer dan 750 jaar, maar in 2022 vieren we dat de stad in 1272 stadsrechten kreeg van Graaf Floris de Vijfde, de graaf van Holland.

Er is een hoop gebeurd op de tijdlijn van de stad, teveel om op te noemen. Daarom hebben we een keuze van hoogte- en (soms) dieptepunten gemaakt en die chronologisch op volgorde gezet.

We kijken vooruit naar het feest! Gouda en de wereld hebben wat crises meegemaakt, van de pest tot de stadsbranden en nu beleven we de coronacrisis, een pandemie die in latere historische overzichten een stip op de tijdlijn zal blijken te zijn.

Als je het gevoel hebt dat we echt een hoogte- dan wel dieptepunt gemist hebben, stuur dan een bericht naar info@gouda750.nl

MKHNHT IMG 9695
1 Ontginning

1139

Nieuwe ontginning aan de Gouwe, het ontstaan van Gouda

Uit dit jaar dateert de oudst bekende overlevering van de naam Gouwe, Gouda, Govda: Iuxta Goldam, wat langs de Gouwe betekent. De vermelding is door Bisschop Andreas van Utrecht, die het kapittel van Oude Munster te Utrecht het recht van ontginning langs deze rivier schenkt, iuxta Goldam.

De veronderstelde interpretatie van de naam Gouda is Gold-a, Gold-ach, wat goudkleurige waterloop betekent. De goudachtige kleur werd door het veen aan het water gegeven.

1243

Dirk, Heer van der Ghoude voor het eerst genoemd

Graaf Willem II van Holland noemt in een koopovereenkomst met Duitse kooplieden voor het eerst de naam van een heer van Gouda, Theodoricus de Ghouda, ook bekend als Dirk van der Goude. Waarschijnlijk is de eerste motte (een versterkte omheinde burcht/fortificatie) in het gebied 'Achter de Kerk', ook voor dit jaar gebouwd. Rond deze motte was plaats voor een Markt en stond ook de eerste kerk, de voorloper van de Sint jan en enkele boerderijen.

Het wapen van Gouda met zes sterren dateert van later datum. De heren van der Goude hadden oorspronkelijk een wapen met twee sterren. Jan van der Goude (1375-1411) voerde als wapen een dwarsbalk van zilver met twee gouden sterren.

Lees verder
3 Stadswapen
Carillion close up

1272

Graaf Floris V verleent stadsrechten aan Gouda

Op 19 juli 2022 vieren we dat Graaf Floris V, (geboren in 1254 en vermoord in 1296), 750 jaar geleden stadsrechten aan Gouda verleende. Er waren zowel voor- als tegenstanders van de stadsrechten, omdat die rechten namelijk ook verplichtingen meebrachten. Floris verleende de rechten op verzoek van Nicolaas van Cats, die de voogd was van de achtjarige Sophie van der Goude, op dat moment erfdochter (erfgename) van de adelijke familie van der Goude.

Bij het verlenen van stadsrechten werden voor bewoners ook allerlei andere rechten officieel, zoals burgerschap, het doen van rechtsspraak en vrijheid van geloof.

Lees verder

1361

Eerste verwoestende stadsbrand en bouw kasteel van Gouda

In 1356 wordt Jan van Blois Heer van Gouda, de bestuurder van die tijd. Aan de molenwerf stond een korenmolen en er was al een eerste Waag. Bij de grote stadsbrand van 1361 brandde de eerste Sint Janskerk af en wordt een deel van de stadspoorten met toren de aanzet voor de bouw van het Kasteel van Gouda aan wat nu de Veerstal heet, in opdracht van Heer Jan van Blois.

Lees verder
4 Kasteel van Gouda Pierson
2013 07 04 11 50 13

1395

Gouda Stad van Kaas

Gouda had een belangrijke regionale functie en de graaf van Holland verleende daarom waag- en marktrechten aan Gouda. Al in 1395 ontstaat de kaasmarkt. Het stadsbestuur koopt dan een stuk grond in het midden van de stad om daar de Markt en kaasmarkt te situeren. De kaas werd voorheen namelijk op meerdere plekken in de stad verhandeld. Door de marktrechten was het boeren uit de ommelanden niet toegestaan om hun producten buiten de stad te verkopen. De wereldberoemde naam Goudse Kaas is dus niet ontstaan omdat de kaas hier gemaakt werd, maar omdat Gouda de stad was waar de kaas uit de omliggende dorpen en steden verhandeld werd.

Lees verder

1425

Jacoba van Beieren schenkt miskelk aan de Goudse Schutterij

Het was de tijd van Philips de Goede, de Hertog van Bourgondië en van de Hoekse- en Kabeljauwse twisten. Jacoba van Beieren was de dochter van graaf Willem VI van Holland en Margaretha van Bourgondië. Al op vijfjarige leeftijd werd ze uitgehuwelijkt aan een Franse prins, Jean van Touraine, een huwelijk dat 10 jaar later voltrokken werd in Den Haag.

Na het overlijden van haar vader erft ze op haar zestiende onder meer grote delen van het huidige Zuid-Holland. Na de dood van haar man trouwt Jacoba verschillende keren, meestal strategisch om haar machtspositie te versterken.

Lees verder
Miskelk Jacoba Van Beieren Wikipedia
Gravure Stadhuis

1438

Tweede grote stadsbrand, aanleiding tot de bouw van het gothische stadhuis op de Markt

In 1438 vindt de tweede grote stadsbrand plaats, waardoor de stad grotendeels wordt vernietigd. Stadhuis en archieven gaan verloren, aan de Markt wordt grond bouwrijp gemaakt waarop het nog steeds bestaande gotische stadhuis zal verschijnen. Het stadhuis heeft in de loop der eeuwen zowel binnen als buiten grondige restauraties en veranderingen ondergaan. De rood-witte luiken bijvoorbeeld, zijn een typische 19e eeuwse toevoeging. Ook de beelden op de gevel zijn niet gelijk met de bouw geplaatst.

Lees verder

1466

Erasmus in Gouda

Rond 1466 wordt Erasmus geboren uit een buitenechtelijke relatie van een geestelijke met zijn huishoudster. Hoewel de geboorteplaats waarschijnlijk altijd een twistpunt zal blijven tussen Gouda en Rotterdam, groeiden hij en zijn broer op in Gouda. Erasmus ging naar de Latijnse school op de Markt (waar nu Arti Legi staat) en woonde in het Emmausklooster van Stein (het gebied tussen de wijk Kort Haarlem en Haastrecht) dat in 1549 afbrandde.

Erasmus was geen man voor de strenge regels van het klooster en vertrok om door Europa te gaan reizen, levend van zijn kennis en de werken die hij schreef.

Lees verder
Erasmus
Dordrecht Plek van de eerste statenvergadering Rijksdienst Cultureel Erfgoed

1572

De Eerste Vrije Statenvergadering

In 1566 vond in Nederland de Beeldenstorm plaats, waar Gouda voor gespaard bleef. In 1572 kwam in Dordrecht de eerste vrije Statenvergadering van de Staten van Holland bij elkaar. De aanwezige steden bevestigden die dag Willem, de Prins van Oranje, in zijn positie als Stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht. Hij werd ook aangewezen als vervanger van de Spaanse Koning Philips de Tweede bij diens afwezigheid, als de Beschermheer van de Nederlanden.

Eigenlijk was dit het prille ontstaan van Nederland als onafhankelijk land en een afwijzing van de Spaanse overheersing van de Nederlanden. Dit vond plaats op dezelfde datum, 19 juli, als de verlening van de stadsrechten aan Gouda driehonderd jaar eerder.

Lees verder

1590

Coornhert, verdediger van het vrije woord, overlijdt in Gouda

De in 1522 in Amsterdam, in een katholiek gezin geboren Dirck Volkertsz. Coornhert, ontpopt zich als een vurig vertegenwoordiger van het vrije woord en de vrijheid van religie. Net als Erasmus is hij een belangrijke, maar veel minder bekende humanist. Coornhert gelooft niet in de Erfzonde, dat de mens door de fout van Adam en Eva voor altijd zondig zou zijn. Bovendien is hij bevriend met Willem van Oranje. De Spanjaarden zien hem daarom als een opruier en zetten hem in de Gevangenenpoort in Den Haag gevangen.

Lees verder
Gevelsteen Coornhert
Pijpenindustrie Goedewaagen Canon

1617

De Goudse pijpen, de aardewerk en plateelindustrie

Door de aanwezigheid van klei in de rivieren rondom Gouda ontstond al vroeg een aardewerkindustrie. De industrie was zieltogend in 1617 toen de door het 12-jarig bestand werkloos geworden militair in het Staatsleger, de Engelsman Willem Baernelts, begon met het maken van Goudse pijpen en zo een nieuwe impuls aan de aardewerkindustrie gaf. De pijpen werden wereldberoemd en in 1660 werd zelfs het pijpenmakersgilde opgericht. Toen de houten pijp in zwang raakte verloor de Goudse kleipijp zijn populariteit. Tot ver in de 20e eeuw werden echter in Gouda door Goedewaagen nog pijpen en plateel gemaakt. Nu zijn er nog enkele ambachtelijke pijpenmakers in Gouda, zoals Kees Moerings en Patrick Vermeulen.

Lees verder

1672

Oud Hollandse Waterline, Rampjaar 1672

Nog steeds leren we op school dat 1672 het Rampjaar was voor het jonge Nederland, omdat toen Frankrijk, Engeland en de Duitse bisdommen Munster en Keulen tegelijkertijd de oorlog verklaarden aan de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Een militaire verdedigingslinie was noodzakelijke om al die agressie te weerstaan en zo ontstond de Oude Hollandse Waterlinie.

Lees verder
OHWL 3
Mallegatsluis

1700-1770

Afgebrande molens herbouwd, derde mallegatsluis gegraven en Bleuland geboren

In 1702 wordt het Hofje van Jongkind voor alleenstaande dames in gebruik genomen, nu een horecagelegenheid, waar de huisjes te bezoeken zijn. De molens aan de Vest (Roode Leeuw, 1727 en de Korenbloem, 1751) worden herbouwd.

Moreau gaat het orgel in de Sint Jan bouwen, het oude orgel wordt verkocht. Aan de Lange Tiendeweg wordt voor de schutterij de Sint Jorisdoelen gebouwd. Bij de huidige museumhaven wordt alweer de derde Mallegatsluis gegraven/gebouwd. Er wonen al zo'n 20.000 inwoners in Gouda, maar dat aantal fluctueert door de eeuwen heen!

In 1756 wordt de medicus, latere hoogleraar en naamgever van het ziekenhuis, Jan Bleuland aan de Hoge Gouwe geboren. Hij komt in 1838 te overlijden.

1778

Anna Barbara van Meerten-Schilperoort

Anna Barbara van Meerten-Schilperoort, geboren in 1778 te Voorburg, was een bijzondere dame die paste in de Goudse traditie van tolerantie, ondernemingslust en het brengen van vrije woord, al is ze veel minder bekend dan Coornhert en Erasmus. Ze was een maatschappelijk betrokken vrouw die op haar 16e trouwde met de Hervormde predikant Hendrik van Meerten. Hij kreeg in 1796 een aanstelling in Gouda.

Lees verder
Anna Barbara
Goudse producten

1800-1920

Bedrijvigheid in Gouda neemt toe en de producten worden wereldwijd bekend

Gouda was altijd al een bedrijvige stad, denk aan het maken van (Gouds Kuyt)bier, pijpen, kaas en allerhande andere ambachten. Met de industrialisatie veranderde het beeld en ontstaan industrieën die beeldbepalende Goudse producten gingen ontwikkelen.

Bekende voorbeelden zijn natuurlijk de Goudakaarsen van de Stearinekaarsenfabriek, die in 1858 werd opgericht, nu een chemisch bedrijf met zeer markante destillatietorens, die ver buiten Gouda te zien zijn. Er werden veel wasserijen gevestigd, met name rond de singels om de Goudse binnenstad. De uitgever van woorden- en kinderboeken Van Goor (in 1839) en de Goudse Machinefabriek (1916) worden opgericht.

Lees verder

1810

De Goudse Stroop- of siroopwafel

De stroopwafel of siroopwafel is echt Gouds en niet te vergelijken met wat supermarkten in hun winkels verkopen. Nog steeds is het gebruikelijk in Gouda om van mening te verschillen over wat de favoriete wafel is, van alle nog bestaande wafels zijn 'fanclubs'.

De Bakkers waren zelfstandige ondernemers, waardoor het moeilijk is om precies vast te stellen wanneer de Goudse stroopwafel nu precies is uitgevonden. Kamphuizen begon in 1810 met het bakken van zijn eigen siroopwafel, volgens een uniek recept. In 1837 wordt de Goudse Siroopfabriek gevestigd.

Lees verder
STROOPWAFELS 0265 VVV Gouda
Westergouwe

1900-heden

Stadsuitbreidingen, Gouda groeit

Pas in de twintigste eeuw breidt Gouda langzaam uit buiten de historische binnenstad en singels. De Korte Akkeren en Kort Haarlem ontstaan in de eerste twintig jaren van de 20e eeuw. Vanaf de jaren vijftig tot negentig worden Oosterwei, Bloemendaal en Goverwelle aangelegd.

In de jaren zestig arriveren de 'gastarbeiders' op uitnodiging van de Nederlandse regering om het door de oorlog ontstane tekort aan arbeidskrachten op te lossen. Er komen veel nieuwe Gouwenaars de stad versterken (inmiddels bijna 130 nationaliteiten), waarvan de Nederlanders met een Marokkaanse achtergrond de grootste groep vertegenwoordigd. Het aantal inwoners stijgt tot meer dan 70.000.

Lees verder

1914-1945

De dichter en de Wereldoorlogen in Gouda

In 1914 werd in de Krugerlaan wetenschapper-dichter en humanist Leo Vroman geboren, die aan het begin van de Tweede Wereldoorlog Nederland ontvluchtte naar Engeland. Nederland en Gouda bleven grotendeels gespaard voor de Eerste Wereldoorlog, maar kregen wel te maken met de komst van vluchtelingen uit België, waarvoor aan de Graaf Florisweg een opvangkamp werd ingericht.

De Tweede Wereldoorlog ging echter niet onopgemerkt voorbij, verdwaalde bommen vernietigden het station en woningen aan onder andere de Fluwelensingel en de Krugerlaan. Burgemeester James werd aan het begin van de oorlog ontslagen en keerde na de Duitse capitulatie terug als burgemeester. Vele stadsgenoten werden weggevoerd, waaronder de hele joodse bevolking van de stad, ze kwamen allen om.

Lees verder
Burg james en Juliana
18023 02

2000-2019

Gouda verwelkomt ruim 1 miljoen bezoekers

Al jaren neemt het aantal bezoekers aan Gouda gestaag toe, om in het jaar 2018 het miljoen te overschrijden. Daarvoor is veel werk verzet door de stad. Van de eerste editie van The Passion tot, de doorkomst van de Tour de France tot de landelijke intocht van Sint Nicolaas, waar de discussie over Zwarte Piet levendig gevoerd werd.

Jaarlijks zijn er veel evenementen. Grote Konings- voorheen koninginnedagfeesten en vele muziekfestivals trekken inmiddels duizenden bezoekers. De wekelijks Kaasmarkt van april tot en met augustus, Gouda bij Kaarslicht, de Goudse keramiekdagen, de Singelloop, Zotte Zaterdag rond Erasmus en talloze andere evenementen als het Paasontbijt, dancefestival Riverdale, Roze Zaterdag en het SupercooleKidsfeest zorgen voor een levendige stad en een gestage stroom bezoekers van binnen en buiten de stad.

Lees verder